İslamiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı

Ekim 21, 2018

İslamiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı

İslamiyet’ten önceki Türk Edebiyatı, 8-11.yüzyıllara kadar yani İslamiyet’in kabul edildiği döneme kadar sürer. Bu devir hakkında çok fazla bilginin bulunmaması sebebiyle karanlık devirler olarak adlandırılır. Bu dönemde destanlar oldukça yoğundur. Bu sebeple destan dönemi olarak ta adlandırılır.

Dönemin dinleri Budizm ve Şamanizm’in edebi eserler üzerinde etkisi azımsanmayacak derecede fazladır. Eserler genellikle kahramanlık yada doğayı anlatır. İslamiyet’ten önceki Türk Edebiyatı dönemi; sözlü edebiyat dönemi ve yazılı edebiyat dönemi olarak ikiye ayrılır.

Sözlü Edebiyat Dönemi

Türklerin henüz yazıyı kullanmadığı İslamiyet öncesi Türk edebiyatında, ozan kültürü geniş yer tutmaktaydı. (Çoğu kaynaklarda ozanlar için şaman da denir.) Ozanlar dini törenler de dâhil olmak üzere tüm sosyal etkinliklerde yer alırdı.

Bu dönemdeki edebi eserler çoğunlukla şiirlerdir.  Şairler şiir söyleyip, kopuz isimli çalgıyı çalarlardı. Bu dönemden günümüze kadar adı gelmiş ilk Türk şairleri Çor Tigin, Kül Tarkan, Çuçu ‘dir.

Bu dönemle ilgili törenler; sığır (av töreni) , şölen (dini ayin, toplu ziyafet) ve yuğ (yas töreni)’dur.

Yazılı Edebiyat Dönemi

İlk yazılı eserlerin bulunduğu dönemdir. İlk Türkçe yazılı belgeler Yenisey ve yazıtları ve Orhun yazıtları (Göktürk Kitabeleri) ’dır. Fakat Yenisey yazıtlarında kullanılan Türkçe’nin gelişmiş bir Türkçe olmamasından dolayı ilk yazılı eser Orhun yazıtları olarak tarihe geçmiştir.

O zamanki Türk toplumu olan Göktürklerde Gök tanrı inancı vardı ve bu inanç Orhun yazıtlarına da yansımıştır. Bu eserlerde tamamen dış etkenlerden yalıtılmış saf Türkçe kullanılmıştır. Kullanılan Türkçe, Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. Göktürk alfabesinde 38 harf vardır. Yazım hem soldan sağa hem de yukarıdan aşağı doğrudur.